Paylaşma, yardım etme gibi toplum yanlısı davranışlar (bk. prosocial behaviours) sosyal etkileşimlerde temel rol oynamaktadır. Özellikle enstrümantal yardım  (başkasının erişemediği bir şeye ulaşabilmesi adına yardım etmek) gelişimin erken dönemlerinde görülmeye başlanmaktadır. Yaşamlarının ikinci yılında bebekler, elleri dolu olan bir ebeveyne yardımcı olmak gibi bazı davranışları yerine getirmeye başlamaktadır.

 Bu çalışmada 19 aylık bebeklerin, kendileriyle iletişim kuran kişinin kelimeleri bilinen ve yaygın anlamlarında kullanıp kullanmadığına göre yardım davranışlarının nasıl değiştiği araştırılmaktadır. Bebeklerin yardımcı olma davranışı durumdan duruma ve kişiden kişiye göre değişmektedir. Bu da bebeklerin ve çocukların yardım etme konusunda ne kadar seçici olduğunu göstermektedir. Yardımcı olma davranışı diğer bir yandan, yeni kelimelerin kullanımından önce doğru, doğru olmayan ve anlamsız şeklinde etiketlenmesi ile de yakından ilgili olmaktadır. 

Bebeklerin öğreticiye (ebeveyn) yönelik yardım davranışında, yardım edilen ebeveynin kelimeyi doğru etiketlemesinin önemli olduğu vurgulanmaktadır. Bir araştırmacının bilinen nesnelere atıfta bulunmak için etiketleme kurallarını kullanıp kullanmadığına (bir topa “top” olarak hitap etmek) göre bebeklerin  sosyal kurallara bağlılık algıları farklılık gösterebilmektedir. Sosyal kurallara bağlılık, bir topa top olarak hitap etmek, top kelimesi yerine başka bir kelime kullanmamak şeklinde açıklanmaktadır. Nesne etiketleri, tanımları gereği önemli sayılmaktadır. Küçük yaştaki çocuklar nesne etiketlerini fark edebilmekte, 9 aylık bebekler ise nesnelerin her birinin bir etikete sahip olduğunu anlayabilmektedir. Etiketlemeler aynı zamanda 19 aylık bebeklerin bilgiyi kimden öğreneceklerini bulmak için kullandıkları önemli bir işaret olmaktadır. Bu çalışma, bebeklerin kelimeleri  yanlış etiketleyen kişilerden yeni bir kelime öğrenme olasılığının daha düşük olduğunu ortaya koymuştur. Aynı zamanda öğreticinin (ebeveyn) nesneleri geleneksel bir şekilde (doğru etiket kullanarak) etiketlemiş olması durumunda, öğreticinin nesneleri alışılmadık yollarla etiketlemesine kıyasla (hem doğru hem yanlış etiket kullanarak) bebeklerin öğreticiye yardım etme olasılığının daha yüksek olduğunu göstermektedir. Bir bireye yardım etmek o kişiyle ilişki kurmanın başka bir yolunu yaratarak yeni bir bağ kurmaya yarayabilmektedir. Bu nedenle bebeklerin yardım etme davranışları ebeveyn veya bebekten yardım isteyen herhangi bir  kişi ile iletişim kurma şekli olarak görülebilmektedir. Bebeğin belli bir kişi ile iletişime geçtiğinde sergilediği davranışlar uzun vadede toplum yanlısı davranışlarda bulunma halini de beraberinde getirebilmektedir. 

Horton, R. O., Enright, E. A., & Sommerville, J. A. (2021). Infants preferentially help individuals who label objects conventionally. Journal of Experimental Child Psychology, 203. https://doi.org/10.1016/j.jecp.2020.105012


Nur Dilara Özata