Her birey bilgiyi işleme sürecinde, herhangi bir durum, düşünce veya nesneyi algılarken, karar alırken, yaşadıklarına karşı tepki verirken belli ölçüde duygularından etkilenir. Pozitif duyguların bireyin günlük yaşamında büyük bir yeri olduğu gibi negatif duygular da bireyin hayatında etkiye sahiptir. Her birey, zaman zaman kötü hissettiği anlarda kontrolden çıkma hissini, aşırı öfkeyi veya duygularına anlam vermekte zorlanmayı deneyimlemiştir. Bu gibi deneyimler ve süreçler bireyin duygu düzenleme becerisi ile ilgilidir. 

Negatif ve pozitif duyguların kontrolünü sağlamak, bu duyguları azaltmak, arttırmak veya korumak için bireyin kullandığı stratejilerin tümü duygu düzenleme olarak bilinmektedir. Duygu düzenleme becerisi çocukluk döneminde gelişmeye başlayan, bireyin bilişsel, sosyal ve duygusal gelişimini destekleyen önemli becerilerden biridir. Duygu düzenleme süreçleri bilinçli veya bilinçsiz, otomatik veya kontrollü olabilir. Dahası, duygu düzenleme sadece duygusal durumların yoğunluğunu veya sıklığını azaltmakla kalmayıp aynı zamanda duyguları üretme ve sürdürme kapasitesini geliştirmeyi de içermektedir. 

Çocukların okul öncesi dönemdeki deneyimleri, kuralları ve düzenleri içselleştirmelerine ve dolayısıyla kendi duygusal deneyimleri hakkında bir anlayış geliştirmelerine imkan tanımaktadır. Duygu düzenleme geliştirme çalışmaları, okul öncesi yılların duygu düzenleme sürecinde kritik öneme sahip olduğunu göstermiştir. Çocuklar bu dönemde duygu düzenleme stratejilerini kazanmaya başlar ve bunları duygularını yönetmek için kullanmayı öğrenirler. Buna ek olarak, okul öncesi dönemde çocuklar duygularını düzenlemek için bilişsel yeniden değerlendirme yetisini kullanırlar. Bu düzenleme stratejisi, yaşanan duruma karşı çocuğun bakış açısını değiştirmesiyle beraber duygusal tepkilerini de buna bağlı olarak değiştirebilme becerisini ifade etmektedir.  Bu dönemde çocukların bilişsel becerilerinin gelişimi de basit yetkinliklerden (çocuğun elleriyle gözlerini kapaması gibi) daha gelişmiş hale gelerek (dikkat düzenleme becerisi gibi) çocuğun duygu düzenleme becerisine önemli bir katkı sağlamaktadır.

Yapılan araştırmalar, spesifik durumları ve bu durum sonucunda oluşan duyguları içeren hikaye anlatımınının (bk. ‘’Öğrenciler öğretmenleriyle futbol oynarken çocuklardan biri düşmüş ve herkes ona gülmüş. Çocuk utanmış.’’) sonunda çocuklara ‘’Şimdi ne olacağını bana gösterir misin?’’ şeklinde sorulan soruların, çocuklarda duygu düzenleme becerisini arttırdığını kanıtlamıştır. Duygu düzenleme becerisinin, hikaye anlatımı bağlamındaki gelişimi çocukların yaşı arttıkça ilerleme göstermektedir.

Resim-Kelime Testi olarak bilinen ve bir görevlinin bir dizi kelimeyi yüksek sesle okuyup çocuktan her bir hedef kelimeyi en doğru şekilde temsil eden dört resim arasından seçim yapmasını istediği bu test (The Peabody Picture Vocabulary Test) yine yaşla orantılı olarak çocuklarda duygu düzenleme gelişimini arttırmaktadır. Bu teste katılan okul öncesi dönemi çocukların (özellikle 5-6 yaş) dil gelişimi ile bağlantılı olan hikaye anlatımı becerilerini sergiledikleri ve bilişsel yeniden değerlendirme yetisini kullandıkları görülmektedir (Sala, Pons, & Molina, 2014).

Sala, M. N., Pons, F., & Molina, P. (2014). Emotion regulation strategies in preschool children. British Journal of Developmental Psychology, 32(4), 440–453. https://doi.org/10.1111/bjdp.12055


Sena Kaptan